Vanaf 1988 zijn er in Nederland diverse malen kruisingen
vastgesteld tussen Boerenzwaluw en Huiszwaluw. Ook uit
verschillende andere Europese landen (o.a. Engeland,
Frankrijk, België, Duitsland, Finland) zijn dergelijke waar-
nemingen bekend. De meeste van deze kruisingen worden
gemeld door zwaluwonderzoekers en vogelringers, die van
nabij te maken hebben met beide soorten. Er zijn in ons
land tot heden 33 vangsten van eerstejaars kruisingen
en 8 vondsten van nestjongen bekend. Verder is er nog
een onbevestigde en nog een zekere melding  van een d
ergelijke kruising als mogelijke broedvogel. Alle bekende Nederlandse waarnemingen staan vermeld in
Tabel 1. Nu en dan worden ook waarnemingen van hybride boerenzwaluwen gemeld op Waarneming.nl.
Uit Afrika zijn twee vangsten van hybriden bekend. Beide waarnemingen zijn afkomstig van een reusachtige slaapplaats van Boerenzwaluwen in Boij-Ebakken, Oost-Nigeria. De vogels werden in januari 1999 en op 5 februari 2001 gevangen.

Zowel de buitenlandse als de in ons land gevonden hybriden vertonen globaal dezelfde uiterlijke kenmerken: de bovenste (voorste) helft lijkt op een Boerenzwaluw (witte borst, okerkleurige keel met smalle, onduidelijke of afwezige donkere borstband, zwarte rug en schedel), de onderste helft ziet er uit als een Huiszwaluw (witte buik, vuilwitte stuit en zwarte, kort gevorkte staart). De poten zijn gedeeltelijk bevederd en zijn donker vleeskleurig (onbevederd en zwart bij Boerenzwaluw, geheel bevederd en licht bij Huiszwaluw). De biometrische gegevens staan vermeld in Tabel 2.

Hoe ontstaan nu dergelijke kruisingen? De vondsten van
nestjongen werden tot nu toe altijd gedaan in broedsels
van Boerenzwaluwen en betroffen steeds één enkele
jonge hybriden te midden van normaa­l uitziende Boeren-
zwaluwjongen (o.a. Loske 1979). Dit wijst erop dat de
vaders van deze hybriden Huiszwaluwen zijn. Paringen
vinden mogelijk plaats op elektrische draden of op plaat-
sen waar door beide soorten bouwmateriaal gehaald
wordt voor het nest. Een aanwijzing hiervoor is een foto
in “Het Vogeljaar” nr. 6, 1971 (blz. 639) met een foto van
Hans Schouten waarop een dergelijke paring (lees:
verkrachting) bij een modderplas is te zien.
Bij het halen van modder buigen de vogels zich voorover en spreiden de vleugels iets om hun evenwicht te bewaren. Ze houden daarbij de staart laag, zodat een ‘onderdanige’ houding ontstaat. Dat lijkt op een paringsbereide vogel en dit triggert de vol testosteron zittende mannetjes – immers in het begin van hun broedseizoen - tot een paring, tot een aanranding.

Soms leidt dat tot excessen, waarbij net verongelukte vogels (verkeersslachtoffers- glasslachtoffers) die in dezelfde houding liggen ook door mannetjes bezocht worden. Deze mannetjes proberen intensief te paren met deze dode vogels wat lijkt op necrofilie. Zie voor meer info en foto’s over dit verschijnsel op de pagina over necrofilie bij Boerenzwaluwen.

Of deze kruisingen zelf vruchtbaar zijn en voor nakomelingen kunnen zorgen is niet goed bekend. Vansteenwegen beschrijft in België een broedgeval met jongen van een Boerenzwaluw waarvan het mannetje een hybride is. Omdat kruisingen meestal onvruchtbaar zijn veronderstelt hij dat dit wijfje is bevrucht door een ander mannetje. Een andere broedaanwijzing is een onbevestigde waarneming uit Friesland. Daar werd in het broedseizoen 1995 in een boerderij bij Haskerhorne een "Boerenzwaluw met witte stuit" gevan­gen, als waarschijnlijke broedvogel. Maar of deze zwaluw echt een broedsel had kon helaas niet worden vastgesteld. Ook in Duitsland werd een gemengd paar van hybride x normale vogel vastgesteld waarbij jongen werden waargenomen. Nadere bijzonderheden hierover ontbreken. In mei 2025 werd in Renkum een nestelend paartje boerenzwaluwen waargenomen waarvan het vrouwtje een hybride was. Helaas verdween het vrouwtje na enkele weken (verstoten door het mannetje?) waarna in datzelfde nest een broedsel werd grootgebracht met een normaal vrouwtje. Zie hiervoor de bijdrage bij de literatuurlijst en de publicatie in het tijdschrift Anser (Vogelbeschermingswacht Noord-Veluwe) in maart 2026.

Hoewel de meeste waarnemingen van de Noord-Veluwe en uit Friesland afkomstig zijn worden er elders in ons land ook wel hybride boerenzwaluwen waargenomen zoals uit de waarnemingen blijkt. Kennelijk worden ze niet door waarnemers opgemerkt. Het bewijs van deelname aan het broeden zou een belangrijke aanvulling zijn op de nu bekende gegevens. Mocht u broedgevallen met zwaluwkruisingen waarnemen, meld dit dan s.v.p. per e-mail: zwaluwbrink@hotmail.com.

Tabel 1. Lijst met waarnemingen van zwaluwkruisingen:

Kruisingen van Boerenzwaluw Hirundo Rustica x Huiszwaluw Delichon Urbica in Nederland

© B. van den Brink

Paring Huiszwaluw met Boerenzwaluw

©  H. Schouten

Onbekende hybride (? X Boerenzwaluw)

Summary: 'Hybrids of Barn Swallow Hirundo rustica x House Martin Delichon urbica in The Netherlands.'
Till today more than 30 swallow hybrids were observed in The Netherlands. Most were trapped at a swallow roost near Elburg. All these birds have the same appearance: the upper parts resemble a Barn Swallow, the lower parts resemble a House Martin. Also 8 times nestlings of hybrids were found in nests of Barn Swallows. No certain succesful breeding of these hybrids is known.

Literatuur over zwaluwkruisingen:
* Van den Brink, B. 1988. Vangst van twee zwaluwkruisingen te Elburg. Limosa 61: 96-97.

* Van den Brink, B. 1989. Wederom vangst van zwaluwkruisingen bij Elburg. Limosa 62: 208.

* Van den Brink, B. 1995. Zesde vondst van kruising Boerenzwaluw Hirundo rustica x Huiszwaluw Delichon urbica in Nederland. Limosa 68: 165-167.

* Van den Brink, B. 1999. Hybrids Barn Swallow x House Martin in The Netherlands. Dutch Birding,  Volume 21 nr. 1: 30-31.

* Van der Most van Spijk, A. 1937. Vermoedelijke bastaard tusschen Boerenzwaluw (Hirundo rustica) x Huiszwaluw (Delichon urbica). Ardea 26: 221-222.

* Cramp, S. 1988. The birds of the western Paleactic 5. Oxford.

* Glutz von Blotzheim U.N. & Bauer K. 1985. Handbuch der Vögel Mitteleuropas, Band 10/1. Aula, Wiesbaden.

* Loske K.H. & Rinsche P. 1979. Nachweise zweier Bastarde zwischen Rauchschwalbe (Hirundo rustica) und
Mehlschwalbe (Deli­chon urbica). Alcedo 4: 67-69.

* Nicolau-Guillomet, P. 1998. L’hybridation Hirondelle rustique Hirundo rustica x Hirondelle de fenêtre Delichon
urbica : mythe ou réalité? Alauda 66 : 283-297.

* Raick M. 1981. Note sur un hybride d'Hirondelle de cheminee (Hirundo rustica) et d'Hirondelle de fenêtre
(Delichon urbica). Gerfaut 71: 617-618.

* Smit A. 1989. Vangst van een kruising Boerenzwaluw X Huiszwaluw. Op het Vinketouw 54: 23-25.

* Stephenson G.C. & Doran T.M.J. 1982. Apparent hybrid Swallow X House Martin. British Birds 75: 290.

* Vansteenwegen C. 1981. Nidification d'un hybride présumé entre l'Hirondelle de fenêtre (Delichon urbica) et l'Hirondelle de Cheminée (Hirundo rustica).Gerfaut 71: 611-615.

* Vietinghof-Riesch A. 1955. Die Rauchschwalbe. Duncker & Hum­bolt, Berlin.
* Pickles A 2014. Hybrid: Barn Swallow x Common House Martin. Ornithological Observations,  Vol 5: 336-337.

Vrijwel alle ringvangsten van volgroeide kruisingen betreffen eerstejaars vogels die gevangen zijn door onderzoekers op slaapplaatsen van Boerenzwaluwen. Berekeningen leren dat ongeveer 1 op 10.000 zwaluwen een hybride kan zijn.

Tabel 2. Biometrische gegevens zwaluwkruisingen:

Naast bovenstaande ringvangsten zijn er ook zichtwaarnemingen van hybriden. Een flink aantal daarvan zijn ingevoerd via de landelijke website waarneming.nl:

Waarnemingen hybriden Huiszwaluw x Boerenzwaluw - waarneming.nl

Gekoppeld aan deze waarnemingen zijn er ook diverse foto’s ingevoerd op deze site, waaraan hierboven al enkele ringvangsten zijn gelinkt:

Foto’s hybriden Huiszwaluw x Boerenzwaluw - waarneming.nl

In 2019 is een artikel samengesteld over (bovengenoemde) hybriden die in dat jaar in Oldebroek en Elburg zijn aangetroffen en gevangen. Dit artikel is opgenomen in het Regioverslag Noord-Veluwe 2019 en ook gepubliceerd in het tijdschrift Anser van de Vogelbeschermingswacht Noord-Veluwe (jaargang 58, nr. 2, aug. 2020). Het artikel is hieronder te vinden:

Artikel Kruisingen van Boerenzwaluw met Huiszwaluw (2019)